Finanse publiczne

Radykalna zmiana podejścia do roli państwa w życiu gospodarczym i społecznym nastąpiła po wielkim kryzysie 1929 r. Uznano wówczas, że obowiązkiem państwa jest dbałość o dobrobyt obywateli oraz zapewnienie harmonijnego rozwoju gospodarczego. Zmieniło to zupełnie znaczenie finansów publicznych w polityce gospodarczej i społecznej. Finanse publiczne zaczęto traktować jako jeden z podstawowych sposobów interwencji państwa. Odtąd państwo w szerokim zakresie interweniuje za pośrednictwem wydatków publicznych w celu zwiększenia możliwości produkcyjnych gospodarki oraz poprzez dochody publiczne głównie dla ochrony najsłabszych ekonomicznie grup społecznych. Pojawiły się przy tym nowe teorie, odrzucające dogmat równowagi budżetowej, a nawet zalecające systematyczny deficyt budżetowy (wpływ J.M. Keynesa).

Obydwie omówione dotychczas kkoncepcje roli finansów publicznych w polityce gospodarczej i społecznej rzutują na aktualną sytuację i politykę w państwach z gospodarką rynkową. Dzisiaj można mówić o dwóch różnych koncepcj ach w tym zakresie.

W kapitalistycznych państwach socjalizujących (np. Francja po 1982 r., Szwecja itp.), kontynuowana jest polityka szerokiego interwencjonizmu państwa w rozwój społeczny i gospodarczy. W ramach tych koncepcji finanse publiczne wykorzystywane są w szerokim zakresie jako instrument interwencji zarówno w życiu gospodarczym (wydatki na inwestycje publiczne, walkę z bezrobociem, nawet na wykup prywatnych przedsiębiorstw produkcyjnych itp.), jak i społecznym (wysokie podatki, specjalne opodatkowanie najwyższych dochodów lub majątków, wydatki socjalne itp.). W państwach tych prowadzi się politykę zracjonalizowanej równowagi gospodarczej i finansowej, dążąc wprawdzie do uniknięcia systematycznych deficytów budżetowych, lecz nie czyniąc z równowagi budżetowej bezwzględnego wymogu (rozwinęły się na tym tle nowe teorie, np. teoria budżetu cyklicznego, impasu itp.).

Po 1950 r., kiedy to w krajach kapitalistycznych zakończyła się praktycznie specyfika okresu powojennego, w wielu z nich nastąpił odwrót od szerokiego interwencjonizmu państwowego w życie gospodarcze i społeczne. W nawiązaniu

do pewnych koncepcji liberalizmu ekonomicznego państwa te stosują politykę względnej „neutralności” wobec problemów gospodarczych i społecznych, co bezpośrednio rzutuje także na rolę finansów publicznych. Koncepcje te nazywa się neoliberalnymi. W zakresie finansów publicznych sprowadzają się one m.in. do: ograniczonego wzrostu wydatków publicznych, które nie powinny przekraczać pewnego poziomu, w celu uniknięcia presji inflacyjnej ograniczenia interwencji przy pomocy wydatków i dochodów tylko do sytuacji najniezbędniejszych zasady, że państwo winno samo sobie narzucić dyscyplinę wydatkową, prowadzącą do zachowania równowagi budżetowej.

Leave a Reply