Parlamenty krajowe jako strażnicy zasady pomocniczości

Pomocniczość to zasada jednoznacznie zawarowana w prawie wspólnotowym od ponad 15 lat. Zasada ta, mająca wymiar prawny i polityczny, zawiera regułę wykonywania kompetencji przez państwa członkowskie dotyczącą nie wyłącznych, czyli głównie wspólnych (shared) kompetencji Unii. To członkowie w pierwszej kolejności podejmują działania, o ile oczywiście mają do tego wystarczające możliwości.

Zasadę tę uzupełnia zasada proporcjonalności, która – podobnie jak ta występująca w prawie niemieckim i polskim – dopuszcza działania o charakterze zobowiązującym (w tym normy prawne o takim charakterze) tylko wtedy, kiedy następuje to w uzasadnionym celu. Dodatkowo trzeba pamiętać, że celu tego nie można osiągnąć za pomocą łagodniejszego środka, a stosunek pomiędzy celem a środkiem jest odpowiedni (tzn. w celu niższej rangi wolno zastosować tylko środek mało obciążający, w ważnym celu zaś również środek bardziej radykalny).

Protokół Traktatu z Lizbony w sprawie stosowania zasad pomocniczości i proporcjonalności ma na celu przede wszystkim poprawienie istniejącego instrumentarium, a zwłaszcza wprowadzenie – z udziałem parlamentów krajowych, których kompetencje legislacyjne można chronić za pośred- nictwem obu zasad – „systemu wczesnego ostrzegania”, już zawczasu nie dopuszczającego do naruszania tych zasad.

Aby to urzeczywistnić, konieczne jest wczesne i obszerne informowanie parlamentów krajowych, co jest w znacznej mierze przewidziane przez protokół analizowany powyżej. W sprawie przekazywania tych informacji specjalne reguły ustanawia zresztą inny protokół dotyczący pomocniczości (w jego art. 4). Już podczas opracowywania projektu aktu prawodawczego Komisja prowadzi „szerokie konsultacje”, przy czym już wtedy mają zostać uwzględnione interesy regionalne i lokalne krajów członkowskich. Oddziaływanie na nie planowanego aktu prawodawczego ma być włączone do analizy. Oznacza to również pewną formę „przyspieszonej pomocniczości”, ponieważ w ten sposób uwypuklone zostają specyficzne interesy państw członkowskich, nawet w ich wewnętrznej, zdecentralizowanej sferze.

Parlamenty krajowe jako strażnicy zasady pomocniczości – ciąg dalszy

Protokół przyjmuje i udoskonala tradycyjne środki formalnego zapewnienia realizacji zasady pomocniczości: obowiązek uzasadniania projektów’ aktów prawodawczych Unii informację, dlaczego nie zastosowano zasady pomocniczości szczegółowe adnotacje, umożliwiające dyskusję i późniejszą kontrolę sądową. Przedstawione mają być zarówno skutki finansowe aktu prawodawczego, jak i kryteria jakościowe oraz ilościowe, przemawiające za tym, że lepsze jest uchwalenie danego aktu na szczeblu Unii. Zasadą nadrzędną jest również to, by obciążenie finansowe i administracyjne Unii (a także państw członkowskich) było możliwie niskie.

Elementem kluczowym jest „system wczesnego ostrzegania”’: opinię o niezgodności z zasadą pomocniczości, czyli uzasadnione stanowisko, że projekt aktu prawodawczego nie jest zgodny z zasadą pomocniczości, może zgłosić jeden lub kilka parlamentów {ewentualnie tylko jedna izba jednego z tych parlamentów) w ciągu 8 tygodni po przekazaniu projektu. Opinia ta jest skierowana do przewodniczących PE, Rady i Komisji (odnośnie do innych szczegółów por. art. 6 ust. 2 i 3).

Pociąga to za sobą obowiązek uwzględnienia jej przez wszystkie odnośne organy lub instytucje, tzn. muszą one te stanowiska poważnie rozważyć, choć nie są nimi związane. Jeżeli dana opinia przekona właściwe instytucje, muszą one odmówić partycypacji w akcie prawodawczym. Jeżeli nie zostaną przekonane, mogą obstawać przy projekcie.

Jeśli opinie o naruszeniu zasady pomocniczości przedstawia określona liczba parlamentów krajowych, rozpoczyna się równolegle formalną ponowną analizę projektu. Każdy parlament dysponuje dwoma głosami (w systemie dwuizbowym każda izba ma jeden głos). Jeżeli liczba opinii osiągnie

Leave a Reply